Cuốn sách tôi chọn: "Lịch sử chiến tranh Peloponnese" - Cuốn sách định hình nên sự ra đời của ngành khoa học lịch sử

Hy Lạp không chỉ được nhớ tới như cái nôi của nền văn minh phương Tây mà còn được thế giới nhắc tới như là mảnh đất của những cuộc chiến tranh đã đi vào huyền thoại. Thế nhưng, có lẽ nhiều người vẫn chưa biết tới cuộc chiến tranh Peloponnese - cuộc chiến kéo dài hơn một phần tư thế kỷ giữa hai thế lực hùng mạnh nhất Hy Lạp.

TS. VŨ ĐỨC LIÊM, Phó Trưởng Bộ môn Lịch sử thế giới – Trường Đại học Sư phạm: Cuốn “Lịch sử chiến tranh Peloponnese” của Thucydides là một trong những công trình kinh điển của nền sử học thế giới. Cuộc chiến tranh này chính là cuộc chiến tranh của các thành bang Hy Lạp trong thời kỳ 2500 năm trước với những chi tiết rất cụ thể về từng trận đánh, hai bên chuẩn bị chiến tranh như thế nào, các cuộc đối thoại của các tướng lĩnh ra làm sao, hệ quả của chiến tranh…. 

Chúng ta biết rằng phương Đông thì có “Sử ký của Tư Mã Thiên”, phương Tây ttrước đó có cuốn “Lịch sử” của tác giả Horodotus và đây là cuốn tiếp theo. Cùng với những cuốn trước, “Lịch sử chiến tranh Peloponnese” là cuốn sách đã định hình nên sự ra đời của một ngành khoa học được gọi là ngành khoa học lịch sử vào thời kỳ cổ đại. 

Những cuộc chiến tranh này mở ra một giai đoạn mới: giai đoạn của những cuộc chiến tranh quy mô giữa các nước, giữa các thành bang, các quốc gia, có dàn quân, dàn trận, có tổ chức hậu cần với mạng lưới rất công phu…. Vì thế, người ta vẫn gọi Hy Lạp là cha đẻ của những cuộc chiến tranh. Qua đó chúng ta sẽ hiểu được nền văn hóa của phương Tây, cách thức mà phương Tây tổ chức chiến tranh. Với tất cả các lý thuyết của chiến tranh hiện đại sau này đã được các học giả và những nhà quân sự của phương Tây dần dần bồi đắp nên từ những công trình, những thành tựu, những kinh nghiệm chiến tranh của quá khứ, đặc biệt là cuộc chiến tranh của người Hy Lạp.

Tác giả của cuốn sách “Lịch sử chiến tranh Peloponnese”  là Thucydides. Ông đến từ một gia đình rất giàu có, sở hữu một số mỏ vàng. Ông còn là người đứng đầu của một thành bang, tham gia vào đồng minh của Athens để tham chiến. Sau một lần bị thất bại trong việc đem quân chiếm một thành bang khác, ông đã bị trục suất ra khỏi Athens trong vòng 20 năm và lúc này ông ta đã đi khắp tất cả các vùng thành bang của Hy Lạp, sang Tiểu Á, Thổ Nhĩ Kỳ để ghi chép, tập hợp tư liệu,… 

Thucydides quyết tâm viết nên một công trình lịch sử kinh điển. Kĩ thuật viết sử và tư duy viết sử của ông ta rất tiến bộ, mặc dù xuất thân từ một thành bang tham gia vào cuộc chiến, xuất thân là một vị tướng nhưng khi viết công trình này thì ông tỏ ra rất công bằng và rất “sòng phẳng” trong việc đánh giá các sự kiện lịch sử. Ông nhận xét rất công minh, không hề có một định kiến nào với bên này hay bên kia. Thứ hai, ông đã phát triển kỹ thuật viết sử thông qua việc sưu tầm tư liệu, ghi chép và phản biện tư liệu. 

Ông ta nói rằng không phải bất kỳ tư liệu nào đến tay mình thì ông cũng đều tin và đều chép vào công trình của mình; không phải cứ nghe bất kỳ một bên thứ ba nào nói một thông tin là ông cũng đều ghi chép và mặc nhiên coi đó là sự thật. Cá nhân tôi nghĩ rằng đó là một trong những bài học quan trọng không chỉ đối với các sử gia của thời kỳ trước mà đối với ngay cả những sử gia của thời kỳ bây giờ.

Đây là một trong những bước đi đầu tiên của lịch sử loài người về văn minh Hy Lạp, nền văn minh vĩ đại nhất của lịch sử thế giới. Nó là cơ sở của nền văn minh phương tây, vì thế mà bây giờ nếu chúng ta muốn mở cửa, muốn hội nhập quốc tế thì ít nhất chúng ta cũng phải hiểu phương Tây đến từ đâu, phương Tây tư duy ra sao, phương Tây đã từng như thế nào trong quá khứ,…. Cuốn sách “Lịch sử chiến tranh Peloponnese” cho chúng ta những hiểu biết, những góc nhìn về lịch sử phương Tây. 

Đối với những độc giả không quan tâm đến chiến tranh, không quan tâm đến lịch sử quân sự thì nó cho chúng ta những bức tranh về số phận con người, số phận của xã hội. Ở đâu cũng thế thôi trong chiến tranh, trong lúc bần cùng, khắc nghiệt thì con người ta đã sống như thế nào, đã gồng mình lên ra sao, đã tổ chức xã hội, đoàn kết với nhau, đã chia sẻ, đã phản bội như thế nào,… đó đều là số phận của con người trong quá khứ. Chúng ta hoàn toàn có thể học được những điều đó từ một ví dụ rất xa xưa nhưng rất hấp dẫn đó là lịch sử của Hy Lạp.

Thực hiện : Linh Chi Hải Linh

quảng cáo