Diễn đàn kinh tế: Xung đột Nga - Ukraine, ảnh hưởng và cơ hội cho kinh tế Việt Nam

Xung đột giữa Nga và Ukraine đang tác động sâu sắc đến kinh tế, tài chính thế giới. Thị trường chứng khoán thế giới chao đảo, giá vàng tăng vọt, giá dầu thế giới tăng bất ngờ và phi mã. Điều này đang gây những áp lực cho cả doanh nghiệp và người dân khi chưa kịp vực dậy sau cơn bão đại dịch Covid-19. Về vĩ mô, sức ép lạm phát và mục tiêu tăng trưởng cũng là vấn đề đặt ra.

CÁC BIỆN PHÁP TRỪNG PHẠT NGA CỦA PHƯƠNG TÂY

Từ ngày 24/2/2022, khi tổng thống Nga V. Putin tuyên bố bắt đầu "hoạt động quân sự đặc biệt" ở miền đông Ukraina; căng thẳng giữa Nga, Ukraina và phương Tây liên tục leo thang. Các nước phương Tây đã công bố hàng loạt các biện pháp trừng phạt đối với Nga, nhằm vào 4 lĩnh vực chủ yếu: tài chính - tiền tệ; năng lượng; vận tải và một số lĩnh vực khác. 

Đối với lĩnh vực Tài chính - tiền tệ: phương Tây áp dụng nhiều biện pháp trừng phạt Nga chưa từng có tiền lệ: như cắt đứt quan hệ ngân hàng đại lý với các ngân hàng lớn của Nga; Phong tỏa tài sản của một số ngân hàng, doanh nghiệp, cá nhân Nga hoạt động ở Mỹ, Châu Âu và một số quốc gia khá; Cấm các ngân hàng Nga này giao dịch với công dân, doanh nghiệp phương Tây, huy động vốn, tái cấp vốn từ phương Tây; Loại đa số các ngân hàng lớn của Nga khỏi hệ thống giao dịch tài chính toàn cầu (SWIFT); Cắt đứt cầu thanh toán chứng khoán phục vụ các đối tác Nga và cấm công dân Nga mua cổ phiếu mệnh giá USD, EUR; Cấm các giao dịch tài chính với NHTW Nga, Quỹ tài chính Quốc gia và Bộ Tài chính Nga, và nhiều biện pháp khác.

Đối với lĩnh vực năng lượng: Đức quyết định dừng dự án Nord Stream 2 đưa khí đốt từ Nga đến châu Âu và một số doanh nghiệp lớn của các nước phương Tây đã tạm ngừng hoặc giảm nhập khẩu xăng dầu và khí đốt từ Nga (khiến khoảng 70% thương mại dầu thô của Nga bị đóng băng, tuy nhiên, theo Bloomberg, khoảng 20% số đó có thể được bù đắp bởi nhu cầu nhập khẩu từ Châu Á, nhất là từ Trung Quốc. Ngày 8/3, Mỹ quyết định cấm nhập khẩu xăng dầu và khí đốt từ Nga; Anh và EU cũng có các kế hoạch để giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga, ngay trong năm nay.

Đối với lĩnh vực vận tải: Mỹ và EU cấm xuất khẩu, bán, cung cấp hoặc chuyển giao tất cả máy bay, bộ phận và thiết bị máy bay cho Nga; cấm tất cả các dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng và tài chính liên quan; cấm việc cho thuê máy bay và các dịch vụ tương tự; Nhiều nước đã đóng cửa không phận đối với các máy bay của Nga, Cấm đi lại đối với các thành viên của giới chính trị và tài chính Nga.

Với các lĩnh vực khác là phương tây đình chỉ du lịch miễn thị thực tới EU đối với giới ngoại giao Nga; Cấm kênh truyền hình nhà nước và hãng thông tấn Sputnik của Nga phát sóng trong phạm vi khối EU; tấn công nhiều website của Chính phủ Nga; Cấm giao dịch hàng hoá với quân đội Nga, Dừng xuất nhập khẩu chất bán dẫn với Nga; Loại Nga ra khỏi một số hoạt động thể thao, văn hoá, giáo dục chính thức của các thổ chức quốc tế và khu vực.

Đối với các nước được coi là đồng minh của Nga, phương tây áp lệnh trừng phạt lên các sản phẩm nhập khẩu từ Belarus là thuốc lá, gỗ, xi măng, sắt, thép; Áp dụng các lệnh trừng phạt đối với 2 ngân hàng quốc doanh của Belarus là Belinvestbank và Bank Dabrabyt; Đình chỉ hoạt động tại Đại sứ quán ở Belarus.

Để đối phó với các biện pháp trừng phạt của phương Tây, Nga cũng tuyên bố một số biện pháp đáp trả về kinh tế - tài chính, năng lượng và một số biện pháp khác, Nga có thể sẽ đẩy mạnh mở rộng quan hệ kinh tế, thương mại với khu vực châu Á, Phi và Mỹ La Tinh; phối hợp với một số đối tác thương mại thanh toán bằng động nội tệ; đẩy mạnh sử dụng công cụ riêng trong thanh toán quốc tế là hệ thống chuyển tiền SPFS, kết nối với mạng liên ngân hàng của một số quốc gia như hệ thống CIPS của Trung Quốc. Nhiều khả năng Nga sẽ chủ động giảm sản lượng dầu và có thể cắt đường ống dẫn dầu sang Châu Âu để đẩy giá dầu toàn cầu lên cao hơn nữa, vừa bảo vệ lợi ích cho Nga vừa đẩy các nước phương Tây nhất là EU đối mặt với khủng hoảng thiếu hụt năng lượng.

Từ ngày 28/2/2022, NHTW Nga đã tăng lãi suất cơ bản (từ 9,5% lên 20%) nhằm giảm đà mất giá của đồng Ruble và kiềm chế lạm phát và đẩy lạm phát trong tháng 2/2022 của Nga lên mức gần 10% so cùng kỳ năm 2021. 

Bên cạnh đó, NHTW và Bộ Tài chính Nga đã yêu cầu các công ty xuất khẩu của Nga phải bán ra thị trường 80% doanh thu bằng ngoại tệ, qua đó, giúp Nga bổ sung 44-48 tỷ USD trong vòng 1 tháng để ổn định đồng Ruble. Đồng thời, tìm thị trường XNK thay thế như hướng đến Châu Á, Phi và Mỹ La Tinh.

NHỮNG BẤT ỔN TRÊN THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH, TIỀN TỆ QUỐC TẾ

Trước bối cảnh căng thẳng Nga - Ukraina và các biện pháp trừng phạt có thể kéo dài, niềm tin của nhà đầu tư và người dân suy giảm đáng kể. Thị trường chứng khoán tại hầu hết các nước giảm mạnh trong phiên ngày 24/2/2022 và vẫn giảm, dù có lúc phục hồi khi các nhà đầu tư trấn tĩnh trở lại.

Thị trường chứng khoán của Nga  ngay khi mở cửa ngày 24/2 đã giảm 41,7%, xuống mức 1.690 điểm, mặc dù sau đó có sự hồi phục nhẹ. Tính đến phiên giao dịch gần nhất (hết ngày 28/02) khi TTCK Nga bắt đầu ngừng giao dịch từ đó đến nay), thị trường chứng khoán Nga có sự hồi phục và đóng cửa ở mức 2.470 (giảm 34,77% so với đầu năm). Trong khi đó, các TTCK quốc tế cũng sụt giảm đáng kể từ khi xung đột xảy ra. 

Tại Mỹ, chỉ số Dow Jones (DJI) ngày 24/2/2022 cũng giảm 900 điểm (0,6% so với ngày hôm trước) và tiếp tục xu hướng giảm (đến ngày 7/3/2022 giảm 9,7% so với đầu năm). 

Tại châu Âu, chỉ số Stoxx 600 giảm 3,28% trong ngày 24/2 và đến ngày 7/3/0022 giảm 14,6% so với đầu năm).

Các thị trường chứng khoán châu Á (như Nikkei 225 của Nhật Bản, Shanghai Composite của Trung Quốc và Kospi - Hàn Quốc,…) cũng có những diễn biến tương tự châu Âu và Mỹ.

Trên thị trường ngoại hối, các đồng tiền mạnh hoặc có tính trú ẩn an toàn như đồng Yên Nhật, Franc Thụy Sĩ, USD…) ngày 24/2 đều tăng 1-1,25% so với ngày hôm trước. Tuy nhiên, từ ngày 25/2 đến nay, giá trị nhiều đồng tiền đã giảm từ 1,2-1,5% so với đồng USD tại thời điểm đầu năm. Đặc biệt, đồng Ruble của Nga giảm rất mạnh, khoảng 7,05% mỗi ngày và đến hết ngày 7/3 đã mất giá 85,13% so với đồng USD từ đầu năm 2022. Ngược lại, một số đồng tiền lại tăng hoặc chỉ giảm nhẹ do đây là được coi là những đồng tiền "trú ẩn" khi có rủi ro như USD, Yên Nhật, Franc Thụy Sỹ hay chịu tác động không lớn từ căng thẳng Nga - Ukraina như đồng nhân dân tệ của Trung Quốc. Dự báo thị trường ngoại hối dự báo vẫn có thể biến động với biên độ lớn thời gian tới nếu căng thẳng không dịu đi.

ÁP LỰC TĂNG GIÁ HÀNG HÓA ĐÈ NẶNG LÊN DOANH NGHIỆP VÀ NGƯỜI DÂN

Với sự tăng bất ngờ và phi mã của giá dầu thế giới, khiến cho mặt bằng giá nhiều mặt hàng thiết yếu đã bắt đầu điều chỉnh tăng. Điều này đang gây những áp lực cho cả doanh nghiệp và người dân khi chưa kịp vực dậy sau cơn bão đại dịch COVID-19.

So với cùng kỳ năm ngoái, giá xăng, dầu hiện đã tăng đến 40-45%, khiến chi phí vận chuyển nguyên liệu sợi chuối của doanh nghiệp này tăng lên đáng kể.

Ông BÙI KHÁNH DŨNG, Tổng Giám đốc Công ty Musa Pacta: “Đối với doanh nghiệp chúng tôi thì giá vận chuyển thân chuối và vận chuyển sợi từ những địa phương về sẽ ảnh hưởng rất là lớn, tăng khoảng 20-30% chi phí logistics cho sản phẩm.”

Hiện một loạt lĩnh vực sản xuất, dịch vụ đã phải điều chỉnh giá để cân đối hiệu quả sản xuất, kinh doanh, chi phí vận chuyển đang tăng từng ngày. Grab Việt Nam, một số hãng taxi truyền thống và hãng xe khách bắt đầu điều chỉnh giá cước của một số dịch vụ nhằm thích ứng với những biến động về giá xăng dầu và giá tiêu dùng. Từ ngày 10/3, Grab đã điều chỉnh tăng giá cước các loại dịch vụ khoảng 2.000 - 3.000 đồng/km so với năm 2020. Hiện giá thép cũng tăng phi mã do gián đoạn nguồn cung ứng thép từ Nga và Ucraina và giá nhiều loại hàng hóa cũng đã tăng lên gây áp lực lên người dân, nhất là những lao động tự do không có việc làm ổn định

Bà PHÙNG PHƯƠNG ĐỊNH , Tổng Giám đốc Tập đoàn NPRO Việt Nam: “Hiện tại tất cả các đơn hàng do khách hàng đặt chúng tôi đang hỗ trợ chi phí vận chuyển nhưng xăng dầu tăng làm cho mọi thứ tặng, tác động làm thay đổi tăng chí phí của dn lên 1-2%, ngắn hạn nếu chi phí tiếp tục tăng cao chúng tôi k thể miễn phí đc nữa mà chỉ hỗ trợ thôi để đảm bảo hạn mức chi phí của doanh nghiệp.

Bà LÊ MINH THU, Lao động tự do tại Hà Nội: “Dịch bệnh như này khó khăn lắm, tiền đã không có rồi, bây giờ đi mua hàng giờ đắt quá, tất cả loại rau cũng tăng giá khủng khiếp.”

Cuộc xung đột Nga - Ucraina một lần nữa tạo áp lực lên nền kinh tế chúng ta, nhưng một mặt đang tạo cơ hội lớn cho Việt Nam nếu biết tận dụng. Vì vậy ngoài điều hành chính xác, linh hoạt thì cần tạo cho người dân và doanh nghiệp niềm tin bằng chính sách cụ thể để biến thách thức thành cơ hội cho Việt Nam phục hồi và phát triển nhanh và mạnh hơn.

Dù kim ngạch xuất nhập khẩu hai thị trường chỉ chiếm khoảng 1,2% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trong năm 2021, tức là hiện nay tác động về mặt kinh tế giữa hai nước chưa lớn. Song về dài hạn các hoạt động giao thương, du lịch, đầu tư, tài chính sẽ bị ảnh hưởng, đặc biệt khi phương Tây loại Nga ra khỏi hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT. Điều đáng lo ngại hơn, xung đột này sẽ tác động tới tăng trưởng kinh tế toàn cầu, khiến gia tăng lạm phát, tạo sức ép cho Việt Nam trong ngắn hạn, nhất là khi chúng ta đang thực hiện hàng loạt các chương trình phục hồi và phát triển kinh tế. Do vậy mục tiêu tăng trưởng năm nay là 6-6,5% và kiềm chế lạm phát dưới 4% là thách thức không nhỏ.

Để có góc nhìn sâu hơn về vấn đề này, Truyền hình Quốc hội Việt Nam đã có trao đổi với 2 khách mời:

Ông CẤN VĂN LỰC - Chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, thành viên Hội đồng tư vấn Chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia

Ông NGUYỄN HOÀI NAM – Phó Tổng thư ký Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam

Mời quý vị theo dõi chương trình.

Thực hiện : Hải Yến

quảng cáo