Đổi mới hoạt động giám sát từ chiến lược đến hành động

Giám sát là một trong 3 chức năng quan trọng của Quốc hội đã được Hiến pháp và pháp luật quy định. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội Khóa XV đã khẳng định quyết tâm đổi mới hoạt động giám sát từ chiến lược đến hành động, đặc biệt là giám sát việc thi hành pháp luật của các cơ quan nhà nước, nhất là những vấn đề được cử tri quan tâm.

Ngày 4/11, Hội nghị trực tuyến toàn quốc triển khai thực hiện Chương trình giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội năm 2022 được tổ chức. Đây là lần đầu tiên Quốc hội tổ chức một hội nghị toàn quốc để thống nhất các nội dung liên quan đến lĩnh vực giám sát, vốn được Đại biểu Quốc hội và cử tri, nhân dân kỳ vọng, quan tâm. Việc tổ chức hội nghị cũng thể hiện rõ quan điểm và tinh thần đổi mới của Quốc hội nhiệm kỳ khóa XV cũng như của người đứng đầu Quốc hội – Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ

Hội nghị được kết nối trực tuyến đến 62 điểm cầu tại các tỉnh, thành phố trong cả nước với sự tham dự của Bí thư tỉnh/thành ủy và đại diện Thường trực tỉnh/thành ủy, HĐND, UBND, Đoàn đại biểu Quốc hội, các sở, ban, ngành.... là minh chứng rõ nét cho tinh thần đổi mới, dân chủ, trách nhiệm và hành động của một Quốc hội đổi mới. Mục đích của Hội nghị là tạo sự thống nhất, chủ động của các cơ quan trong việc triển khai thực hiện chương trình giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội năm 2022 cũng như làm tiền đề cho các hoạt động giám sát sau này. Việc quy định rõ giám sát đúng và trúng, chỉ rõ địa chỉ, trách nhiệm giải trình của các cá nhân, tổ chức và kiến nghị, đề xuất sửa đổi chính sách, pháp luật nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước đã cho thấy  Quốc hội khóa XV đã thể hiện rõ nét tinh thần, quyết tâm đổi mới, từ chiến lược cho đến hành động.

Tiếp thu chỉ đạo đó, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình đã tổ chức 2 đợt giám sát chuyên đề theo chương trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội gồm: “Việc thực hiện các nghị quyết của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2019 – 2021; việc thực hiện chính sách, pháp luật về công tác quy hoạch kể từ khi Luật Quy hoạch có hiệu lực thi hành”. Đây chính là khâu chuẩn bị quan trọng làm tiền đề để báo cáo với Đoàn giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, góp phần nâng cao hiệu lực hiệu quả hoạt động giám sát, đúng theo chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ, chuẩn bị tốt thì quyết định thành công 50% . Tại 2 cuộc giám sát này, đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh lắng nghe một cách toàn diện những khó khăn vướng mắc, tồn tại, hạn chế và nguyên nhân: làm rõ những tồn tại, hạn chế là do quy định pháp luật hay do tổ chức thực hiện hay làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Những chuyên đề giám sát được Quốc hội lựa chọn để giám sát lần này đều là những vấn đề có tính cấp bách, được dư luận cử tri nhân dân quan tâm, như vấn đề về quy hoạch là vấn đề khá khó phức tạp, thực tế ở địa phương cũng gặp nhiều khó khăn. Việc Quốc hội tổ chức một hội nghị trực tuyến đến 63 tỉnh thành phố, đã giúp cho các địa phương nói chung, Ninh bình nói riêng nắm bắt được các yêu cầu của từng đoàn giám sát, phối hợp giúp các Đoàn giám sát trong thực thi nhiệm vụ. Theo đó, các kế hoạch, đề cương chi tiết đã được thảo luận rất kỹ, nhiều vòng, nhiều lần, giúp cho các đại biểu có những góc nhìn rộng về các vấn đề đang được triển khai tại địa phương, để có thể phát hiện những tồn tại, hạn chế, bất cập quá trình thực thi. Qua thực tế giám sát và qua nghiên cứu Báo cáo, Đoàn đã nghiên cứu, xây dựng báo cáo kết quả giám sát gửi Đoàn giám sát của Quốc hội theo đúng thời gian quy định trong báo cáo phân tích đầy đủ những kết quả đạt được, những vấn đề còn bất cập, tồn tại trong cơ chế, chính sách, pháp luật của Nhà nước, kiến nghị với Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, ngành Trung ương và các cơ quan chức năng ở địa phương bổ sung cho phù hợp, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội, góp phần cùng các cơ quan quản lý nhà nước trên địa bàn tỉnh giải quyết những vấn đề bức xúc trong nhân dân. 

Liên quan đến vấn đề quy hoạch của tỉnh Ninh Bình, Sở Tài nguyên và Môi trường có 3/14 nội dung có 3/10 phương án: Phân bổ và khoanh vùng đất đai theo khu chức năng và theo loại đất đến từng đơn vị hành chính cấp huyện; Phương án phát triển các khu xử lý chất thải; phương án bảo vệ môi trường, khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên, đa dạnh sinh học, phòng, chống thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu trên địa bàn. 

Tuy nhiên, cũng giống như nhiều địa phương khác, quy hoạch là vấn đề lớn, các sở ngành cũng đang gặp khó khăn vướng mắc trong quá trình triển khai. Việc được tham dự Hội nghị trực tuyến toàn quốc triển khai thực hiện Chương trình giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội năm 2022 ở đầu cầu Ninh Bình đã giúp Sở nhanh chóng lĩnh hội tinh thần đổi mới trong hoạt động giám sát cũng như kịp thời có đề xuất, kiến nghị thực tế.

Việc tổ chức Hội nghị trực tuyến để tất cả các đơn vị thuộc đối tượng giám sát nắm bắt được mục đích, yêu cầu, nội dung, phạm vị và hình thức giám sát cho thấy sự chuẩn bị đầy đủ, chu đáo của Quốc hội, thuận lợi cho các đối tượng giám sát chuẩn bị nội dung. trong đó Hiện nay, tất cả 3 nội dung liên quan đến ngành TNMT trong Quy hoạch tỉnh đều chưa có quy trình kỹ thuật, hồ sơ, các biểu mẫu thực hiện. Đề nghị Bộ TN & MT sớm có hướng dẫn để thuận lợi cho việc tổ chức thực hiện khi Quy hoạch tỉnh Ninh Bình được phê duyệt. Quy hoạch sử dụng đất quốc gia đã được phê duyệt, trân trọng đề nghị Chính phủ, Bộ TNMT sớm phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất cho cấp tỉnh để thực hiện đồng bộ việc lập trình thẩm định, phê duyệt Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó có nội dung Phương án phân bổ và khoanh vùng đất đai.  

Đến thời điểm này, nhiều địa phương đã triển khai hoạt động giám sát theo chương trình, kế hoạch đề ra, đảm bảo khách quan, đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Phương pháp làm việc dân chủ, cởi mở, thẳng thắn, tích cực thu thập các nguồn thông tin từ nhiều chiều. Không gây phiền hà, sách nhiễu ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của các cơ quan, đối tượng giám sát.

Năm 2022, Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiến hành 4 giám sát chuyên đề, trong đó 2 giám sát chuyên đề của Quốc hội về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và công tác quy hoạch; 2 giám sát chuyên đề của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã. Để giám sát hiệu lực, hiệu quả, làm đến nơi đến chốn, theo tận cùng từng vấn đề được giám sát; có phương pháp giám sát tổng hợp, chi tiết, khoa học, nhất là trong điều kiện dịch bệnh diễn biến phức tạp như hiện nay, Đảng đoàn Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tập trung dành nhiều thời gian và nguồn lực cho công tác chuẩn bị, huy động được tổng thể trí tuệ của đại biểu Quốc hội, sự đóng góp của các cơ quan chức năng rất sâu sát trong lĩnh vực kiểm tra, giám sát như Kiểm toán Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Thanh tra Chính phủ...

Phiên chất vấn tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV diễn ra từ ngày 10 – 12/11 ngay sau đó đã tiếp nối rõ nét tinh thần đổi mới, dân chủ, trách nhiệm và hành động của một Quốc hội đổi mới.

Hơn 7 tháng đầu tiên của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, các đại biểu đã tiếp thu tinh thần đổi mới của người đứng đầu Quốc hội. Từ hoạt động chất vấn, hoạt động giám sát tối cao đã mở ra các hoạt động giám sát khác của Quốc hội, các đại biểu Quốc hội gắn với việc đổi mới từ quy trình tổ chức các hoạt động giám sát và theo dõi việc thực hiện các kiến nghị giám sát. 

“Tôi tạm hải lòng với những câu trả lời của các Bộ trưởng, những câu trả lời đã đưa ra được các giải pháp để phòng chống dịch trước mắt, khôi phục nền kinh tế. Còn những câu hỏi chưa được trả lời và hứa trả lời bằng văn bản thì chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi để xem Chính phủ sẽ giải quyết như thế nào?”

“Nếu thấy một vấn đề mà Đại biểu cần phải có tiếng nói cho người dân, cử tri, thì hỏi 1 cách đơn giản, chân thành và thực sự là 1 người cầu thị. Và cũng là để cho người bị chất vấn thấy là có trách nhiệm của mình đối với cộng đồng, người dân trên cương vị mình phụ trách.”

Có thể nói, đổi mới hoạt động của Quốc hội theo hướng nâng cao năng lực, hiệu quả là mục tiêu, nhiệm vụ cũng là kỳ vọng đặt ra trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV. Tại lễ nhậm chức diễn ra vào ngày 20/7/2021, kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XV, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã nhấn mạnh về mục tiêu hướng tới trong việc thực hiện chức năng giám sát: nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV không chỉ chú trọng đổi mới công tác lập pháp, lập hiến, mà phải nâng cao hiệu quả của hoạt động giám sát, đặc biệt là giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước.

Qua hơn 7 tháng hoạt động, Quốc hội khóa XV, đã tiến hành giám sát.

Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã dành nhiều thời gian để thảo luận, nghiêm túc xem xét kỹ lưỡng các báo cáo về kết quả thực hiện các kế hoạch về phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước năm 2021, các báo cáo về công tác năm 2021 của Chính phủ và các cơ quan tư pháp và 1 số báo cáo quan trọng khác. Các báo cáo thẩm tra của Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội được đánh giá chất lượng với các đề xuất, kiến nghị sát thực tiễn. 

CHẤT VẤN VÀ TRẢ LỜI CHẤT VẤN TẠI KỲ HỌP THỨ 2

Với tinh thần chủ động từ sớm, từ xa, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ đạo Tổng Thư ký Quốc hội có văn bản đề nghị đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chuẩn bị kỹ lưỡng các nội dung chất vấn, đảm bảo lựa chọn những vấn đề thực sự bức xúc, nổi lên trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước.

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội theo lĩnh vực phụ trách tiến hành đánh giá việc thực hiện các kết luận, kiến nghị giám sát; rà soát, tổng hợp kết quả giám sát việc ban hành văn bản quy định chi tiết các luật được Quốc hội khóa XIV thông qua từ kỳ họp thứ 9 đến kỳ họp thứ 11 (đã có hiệu lực thi hành). 

GIÁM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO, KIẾN NGHỊ CỬ TRI

Tại phiên họp thứ 2 (tháng 8/2021), lần đầu tiên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nghe, thảo luận báo cáo về công tác dân nguyện và đã quyết định đưa thành hoạt động thường xuyên, định kỳ hằng tháng báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đáp ứng yêu cầu đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong công tác dân nguyện, giúp Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo, điều hành, làm tốt vai trò cơ quan dân cử 

Hoạt động giám sát của Quốc hội phải vừa bám sát, đáp ứng kịp thời nhu cầu của xã hội, tâm tư, nguyện vọng, mong muốn của nhân dân và cử tri, đồng thời phải gắn với công tác lập pháp, hoàn thiện chính sách, pháp luật, nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong thực hiện quy định của pháp luật, tăng cường hiệu quả hoạt động của các tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát.

"Lần này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu phải xác định được trách nhiệm giải trình của các tổ chức, các cấp, ngành, các đơn vị, tổ chức, cá nhân liên quan, nhất là trách nhiệm người đứng đầu trong từng ngành, lĩnh vực. Có như vậy, sau giám sát, chúng ta mới hy vọng có thể tạo ra sự chuyển biến căn bản trong từng lĩnh vực giám sát, đáp ứng được yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của nhân dân cả nước và yêu cầu của Đảng, Nhà nước trong từng giai đoạn", Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ.

Chương trình Hành động của Đảng Đoàn Quốc hội cũng xác định: cần chú trọng giám sát việc thực hiện các nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội về giám sát chuyên đề, chất vấn; tăng cường xem xét các kiến nghị giám sát chưa được thực hiện, coi đây là nhiệm vụ thường xuyên của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội giám sát các tổ chức, cá nhân trong việc trả lời và thực hiện các kiến nghị giám sát để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội xem xét, xử lý trách nhiệm theo thẩm quyền luật định đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kiến nghị giám sát.

Giám sát có đúng, có sai, việc giám sát sẽ chỉ ra những tồn tại hạn chế, nếu là do thực thi thì sẽ xem xét xử lý, nếu do thể chế còn vướng mắc thì sẽ kiến nghị để sửa đổi…

Theo các Đại biểu, nhiệm vụ giám sát đặt ra trong năm 2022 và cả nhiệm kỳ Quốc Hội khóa XV rất nặng nề, tuy nhiên vấn đề hậu giám sát cũng sẽ là điểm nhấn của nhiệm kỳ này. Chiến lược đặt ra đã đủ lớp lang, HĐDT, các Ủy ban, các Ban thuộc TVQH đã bắt đầu triển khai và từng bước lan tỏa sự đổi mới, với quyết tâm sẽ có nhiều báo cáo về kết quả hậu giám sát để nắm rõ các kiến nghị đã được các địa phương, đối tượng chịu sự giám sát thực hiện như thế nào? Hậu giám sát phải được thực hiện quyết liệt, mạnh mẽ, thúc đẩy người đứng đầu các đơn vị, địa phương - đối tượng chịu sự giám sát, có trách nhiệm hơn, đôn đốc hơn trong thực hiện các kiến nghị giám sát.

Giám sát là một trong 3 chức năng quan trọng của Quốc hội đã được Hiến pháp và pháp luật quy định. Đây cũng là một trong những quyền năng của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các đoàn đại biểu Quốc hội và cả các đại biểu Quốc hội. Thông qua giám sát, sẽ phát hiện ra những bất cập trong thực thi chính sách để kiến nghị tổ chức thực hiện tốt hơn hoặc sửa đổi, hoàn thiện chính sách pháp luật cho sát với thực tiễn. Vì vậy, việc coi trọng sau giám sát chính là để các kiến nghị giám sát không “đi vào quên lãng”, tiếp tục củng cố niềm tin của cử tri nhân dân vào cơ quan dân cử.

Đề án tiếp tục đổi mới hoạt động giám sát của Quốc hội cũng cho thấy cần tăng cường hoạt động “hậu giám sát” để theo đến cùng việc giải quyết các kiến nghị của đoàn giám sát; nghiên cứu ban hành quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, nhất là người đứng đầu trong tiếp thu, giải quyết kiến nghị sau giám sát.

Việc Tập trung đổi mới nội dung, phương thức, hiệu lực, hiệu quả và công tác bảo đảm hoạt động giám sát, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giám sát là rất cần thiết trong thời gian tới. Đề án đổi mới hoạt động giám sát của Quốc hội được xây dựng với kỳ vọng góp phần tạo dấu ấn, lan tỏa cảm hứng hành động, sáng tạo trong hoạt động giám sát; giám sát phải đúng và phải trúng, chỉ rõ địa điểm, xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân và đề xuất sửa đổi chính sách, pháp luật nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật của Nhà nước, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân ngày càng trong sạch vững mạnh, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng

Định hướng đã rõ, giám sát phải có cách làm linh hoạt, biến tai mắt của nhân dân thành hàng triệu 'đèn pha' để không có chỗ cho tiêu cực, lãng phí. Muốn nâng cao chất lượng giám sát, cần phải đầu tư công sức, trí tuệ, có tổ chức, cách làm phù hợp, khoa học, hiệu quả, đồng thời phải làm đến nơi, đến chốn. Đổi mới hoạt động giám sát từ chiến lược cho đến hành động chắc chắn sẽ để lại dấu ấn đậm nét trong cử tri, nhân dân về một Quốc hội hoạt động thực chất, thực quyền.

Đặc biệt, trong bối cảnh dịch bệnh Covid – 19 với nhiều khó khăn, thách thức,  việc Quốc hội đã chủ động điều chỉnh, cải tiến, đổi mới cách thức tiến hành hoạt động giám sát đã đáp ứng được yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả, vừa phù hợp với tình hình thực tiễn.Cử tri nhân dân tin tưởng Quốc hội, các đại biểu Quốc hội sẽ tiếp tục lan tỏa tinh thần đổi mới, thể hiện trách nhiệm cao nhất tham gia giám sát việc thi hành pháp luật của các cơ quan nhà nước, nhất là những vấn đề được cử tri quan tâm; giám sát đến cùng việc xử lý các kiến nghị, bức xúc của cử tri; đồng thời, đưa ra những kiến nghị đến các cơ quan có thẩm quyền để giải quyết triệt để, thấu đáo, xứng đáng với niềm tin, trách nhiệm và sự kỳ vọng của cử tri, nhân dân vào cơ quan dân cử, đại biểu dân cử./.

Thực hiện : Bích Hạnh Thùy Linh