Nhìn ra thế giới: Những ý tưởng sống xanh trên khắp hành tinh

Trong nỗ lực bảo vệ môi trường, sức khỏe và ứng phó với biến đổi khí hậu, trào lưu “sống xanh” đang được hưởng ứng khắp toàn cầu. Tác chế rác thải từ tiệm làm tóc, biến rác thải nhựa thành gạch lát đường hay lối sống không rác thải zero waste của rất nhiều bạn trẻ... Đều là những ý tưởng độc đáo, giúp thiết lập lối sống xanh và bền vững hơn. Chúng ta cùng tìm hiểu trong chương trình hôm nay.

Tác chế rác thải từ các tiệm làm tóc

Những lọn tóc đã bị cắt bỏ, tưởng chừng sẽ biến thành rác thải, nhưng tại đây, chúng lại là kho báu. Tại một salon tóc ở phía đông thủ đô London, nước Anh, anh Fry Taylor, một trong những người hình thành ra sáng kiến Green Salon Collective, đang thu gom tóc thừa và cho chúng vào một thiết bị có khả năng lọc khử cặn.

Anh Taylor đang minh họa cách mà tóc có thể giúp hấp thụ các vệt dầu loang trên mặt nước.

Ông FRY TAYLOR, Người sáng lập Green Salon Collective: "Tóc tự nhiên sẽ hấp thụ dầu và khóa chặt dầu, đó là yếu tố quan trọng”.

Theo các chuyên gia, một kg tóc có thể hấp thụ đến 8 lít dầu. Là chất liệu ưa mỡ, tóc đẩy nước nhưng tích cực hấp thụ dầu. Vì vậy, dùng tóc rất hiệu quả để làm sạch dầu tràn, ngăn dầu gây hại cho môi trường. Ý tưởng dùng bộ lọc tóc bắt nguồn từ nước Mỹ và đã được thử nghiệm trong các thảm họa thực tế, chẳng hạn như vụ một tàu chở dầu của Nhật Bản bị chìm ngoài khơi bờ biển Mauritius năm 2020.

Ông FRY TAYLOR, Người sáng lập Green Salon Collective: "Bạn có thể kiến nghị và vận động hành lang cho tất cả những gì bạn thích, nhưng nó cũng giống như một thói quen vậy, phải bắt nguồn từ ý thức người dân. Chúng ta sẽ không đợi 5 hoặc 10 năm nữa để chính phủ xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng. Chúng ta hãy tự mình làm”.

Hơn 600 tiệm làm tóc trên khắp Vương quốc Anh đang tạo ra một nền kinh tế tuần hoàn từ tóc. Họ được khuyến khích tham gia Green Salon Collective, một sáng kiến tái chế ra đời vào năm 2020, nhằm giảm thiểu chất thải từ các tiệm làm tóc, thông qua nhiều chương trình tái chế và giáo dục.

Theo đó, các nhà môi trường sẽ dùng phần tóc bỏ đi làm dụng cụ làm sạch dầu loang, còn thuốc tẩy tóc và thuốc nhuộm sẽ được mang đi đốt để tạo ra năng lượng. Đây là một phần trong kế hoạch giúp ngành công nghiệp làm tóc trở nên ‘xanh’ hơn.

Ông ADAM REED, Thợ làm tóc: “Tôi biết rằng có rất nhiều sản phẩm bị lãng phí. Chúng tôi đã sử dụng nhiều giấy bạc, khăn và đồ nhựa. Tôi không hoàn toàn nhận ra mức độ quan trọng của vấn đề, nhưng cũng có những điều nhỏ nhặt có thể tạo ra sự thay đổi”.

Theo ước tính, việc làm tóc tạo ra lượng rác thải mỗi năm có thể lấp đầy 50 sân bóng đá. Phần lớn kết thúc ở bãi rác, bao gồm cả màu tóc độc hại và giấy bạc đã qua sử dụng. 

Ngoài lọc dầu, một công dụng khác của tóc đó là: Làm phân trộn trong vườn.

Tóc là một chất hữu cơ giàu các chất dinh dưỡng như nitơ, là chất cần thiết cho sự phát triển của cây. Ngoài ra, nó có thể được sử dụng để giữ độ ẩm xung quanh cây và ngăn chặn sự xâm nhập của ốc sên.

Anh RYAN CRAWFORD, Thợ làm tóc: “Thực tế là 99% tóc bỏ đi được đem chôn là điều đáng sợ, vì đó nguyên liệu rất tốt mà chúng ta có thể sử dụng”.

Chỉ trong năm đầu tiên hoạt động, 600 tiệm tóc thuộc sáng kiến Green Salon Collective đã tái chế được gần 500kg tóc và 3,5 tấn kim loại. Tất cả lợi nhuận thu được từ việc tái chế đều được làm từ thiện. 

Green Salon Collective cũng đào tạo các salon và các cơ sở kinh doanh làm tóc khác, để hoạt động bền vững hơn. Những người sáng lập hy vọng sáng kiến này sẽ tiếp tục phát triển và sớm mở rộng sang các quốc gia trên khắp châu Âu.

Lối sống không rác thải (zero-waste)

Đây là những hình ảnh phổ biến tại các đô thị của Trung Quốc, nơi thương mại điện tử và các ứng dụng giao hàng đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống. 

Tuy nhiên, chủ nghĩa tiêu dùng đang tạo ra hàng núi rác thải. Ngân hàng thế giới cảnh báo, Trung Quốc sẽ tạo ra khoảng 500 triệu tấn chất thải hàng năm vào năm 2030, tăng so với mức chỉ 30 triệu vào năm 1980.

Chị CARRIE YU, Người theo lối sống không rác thải: "Toàn bộ xã hội, những người tiêu dùng, tất cả đều đang mua sắm nhiều sản phẩm hơn, sản xuất nhiều mặt hàng hơn và thích giá cả phải chăng. Và cách mua sắm và sinh hoạt này thực sự đang tạo ra nhiều chất thải hơn, và sau đó bạn phải chi thêm tiền để tái chế những món đồ đó".

Trong nỗ lực giảm thiểu rác thải, chính phủ Trung Quốc đã công bố kế hoạch cấm sử dụng túi nilon ở các thành phố lớn và ống hút dùng một lần trong các nhà hàng.

Và từ đó, phòng trào sống không rác thải (zero-waste) cũng dần nhen nhóm và được nhiều bạn trẻ hưởng ứng, nhằm lan truyền thông điệp về tiêu dùng lành mạnh.

Chị Carrie Yu, sinh sống tại thủ đô Bắc Kinh, đã theo đuổi phong trào Zero-waste từ năm 2016.

Chị CARRIE YU, Người theo lối sống không rác thải: "Đúng vậy, có rất nhiều người đang quan tâm đến lối sống không rác thải. Và từ góc độ của tôi, tôi nghĩ rằng họ thực sự quan tâm, nhưng họ không biết làm thế nào hoặc họ cảm thấy rất khó khăn vì zero có nghĩa là không tạo ra bất kỳ thứ rác thải nào, loại bỏ hoàn toàn rác thải nhưng nó lại thực sự rất đơn giản".

Bằng cách tái chế, tái sử dụng, chị Carrie Yu và bạn trai người Anh, Joe Harvey, có thể để vừa rác sinh hoạt trong ba tháng của họ chỉ vào hai chiếc lọ.

Gần như mọi đồ đặc trong căn hộ tối giản của họ đều được chọn mua dựa trên tiêu chí về khả năng tái sử dụng và gây ra ít tác động tới môi trường.

Anh JOE HARVEY, Người theo lối sống không rác thải: “Ban đầu, hai cái lọ này đựng lượng rác thải sinh hoạt của chúng tôi trong 3 tháng. Sau đó, chúng tôi tiếp tục theo đuổi lối sống này trong hơn 2 năm, và giờ đây, 1 chiếc lọ có thể chứa lượng rác thải mà chúng tôi thải ra trong 6 tháng. Về cơ bản là 4 đến 6 tháng. Hiện tại, chúng tôi mỗi người có 1 lọ và chúng tôi lấp đầy chúng trong khoảng bốn đến sáu tháng”.

Phần lớn quần áo của Yu đều là đồ cũ hoặc được tân trang lại từ quần áo cũ.

Khi đi mua sắm, Yu gắng không sử dụng túi nilong, đồng thời tránh sử dụng đũa dùng một lần tại các nhà hàng.

Chị CARRIE YU, Người theo lối sống không rác thải: "Tôi từng khá hoang phí và tiêu quá nhiều tiền. Nhưng hiện tại, tôi chỉ mua những thứ mình thật sự cần hoặc tôi tiêu tiền vào những thứ thực sự mang lại giá trị cho tôi hoặc phù hợp với giá trị của tôi".

GoZeroWaste là một tổ chức do nhà hoạt động môi trường Elsa Tang thành lập. Với các thành viên từ 19 thành phố trên khắp Trung Quốc, GoZeroWaste là nơi để mọi người chia sẻ về những sáng kiến để có một lối sống bền vững hơn.

Anh MAO DA,Thành viên Liên minh China Zero Waste: "Nếu bạn cộng cả chất thải rắn từ người tiêu dùng, tôi nghĩ mỗi năm chúng ta sẽ tạo ra hơn 300 triệu tấn, dựa trên thống kê so sánh với dữ liệu từ các quốc gia khác. Vì vậy, đó là một lượng lớn".

Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới, Trung Quốc đã tạo ra khoảng 210 triệu tấn chất thải trong năm 2017, thấp hơn con số 258 triệu của Mỹ nhưng dự kiến con số này sẽ tăng vọt khi thu nhập của người dân tăng lên.

Theo lẽ tự nhiên, thu nhập ngày càng tăng, thì nhu cầu mua sắm cũng tăng cao. Và các ứng dụng mua sắm và giao hàng như Taobao và Meituan đã giúp hoạt động mua sắm trở nên thuận tiện hơn bao giờ hết. Mua hàng online và nhận hàng trực tiếp chỉ trong vòng 1 ngày đã trở thành điều vô cùng dễ dàng. 

Chị CARRIE YU, Người theo lối sống không rác thải: "Để theo đuổi lối sống không rác thải ở Trung Quốc khá khó, bởi vì mua sắm trực tuyến quá thuận tiện, quá dễ dàng. Nếu nói về việc thực sự giải quyết các vấn đề môi trường, điều đó thực sự cần rất nhiều quy trình và công đoạn mà bạn biết đấy, chúng ta phải thực sự cắt giảm được rác thải từ các thương hiệu, nhà máy, thì bạn mới thực sự có thể giải quyết được vấn đề".

Trước tình hình này, những nỗ lực nhằm giải quyết vấn đề rác thải của người tiêu dùng đang "dần trở thành xu hướng chủ đạo" ở Trung Quốc. 
Thành phố Thượng Hải đã khởi động một chương trình tái chế và phân loại rác đầy tham vọng từ năm 2019, yêu cầu người dân tự phân loại rác hoặc nộp phạt. Bắc Kinh cũng đưa ra các quy định tương tự vào năm 2020.

Về phía các tập đoàn lớn, gã khổng lồ thương mại điện tử Trung Quốc Alibaba cho biết, từ năm 2019, lễ hội mua sắm Ngày Độc thân hàng năm của họ sẽ trở nên "xanh" và thiết lập 75.000 điểm tái chế bao bì trên khắp cả nước sau đợt mua sắm. 

Yu và Harvey rất muốn khuyến khích mọi người theo đuổi phong cách sống “không rác thải” nên đã ra mắt The Bulk House, một cửa hàng trực tuyến bán các sản phẩm thay thế cho các sản phẩm sử dụng một lần bao gồm băng keo phân hủy sinh học làm từ bột ngô. Mặc dù phải chia tay với các món đồ yêu thích và hạn chế sở thích mua sắm, nhưng Yu và Harvey đều cảm thấy xứng đáng bởi vì đây là điều tốt cho con người và hành tinh của chúng ta.

Chị CARRIE YU, Người theo lối sống không rác thải: "Chúng tôi không muốn tương lai của mình và những thế hệ tương lai phải ngập trong rác. Bởi vì tất cả những thứ chúng ta đã sản xuất vẫn sẽ tồn tại trên hành tinh trong vài trăm năm tới, thậm chí lâu hơn, có thể là mãi mãi, vì vậy chúng ta phải sống có trách nhiệm hơn”.

Biến rác thải thành gạch lát đường

Indonesia hiện là một trong những quốc gia có lượng rác thải trôi trên biển lớn nhất thế giới. Xứ sở Vạn đảo cam kết giảm lượng rác thải nhựa khoảng 75% trong vòng 4 năm tới - một nhiệm vụ lớn đối với quốc gia Đông Nam Á có gần 270 triệu người sinh sống.

Lo lắng khi chứng khiến hình ảnh những núi rác thải nhựa mọc lên ngày càng nhiều trên vùng biển quê hương, đôi bạn thân Ovy Sabrina và Novita Tan đã phát động chiến dịch Rebricks, nhằm tái chế rác thải nhựa thành những viên gạch lát đường.

Chị NOVITA TAN, Người sáng lập Rebricks: "Tại sao chúng tôi chọn tái chế chất thải nhựa thành gạch lát đường? Bởi vì chúng tôi thấy mọi người sử dụng một lượng lớn vật liệu xây dựng. Nếu tất cả họ đều hưởng ứng chiến dịch Rebricks, chúng tôi sẽ có thể tái chế một lượng lớn chất thải nhựa."

Đôi bạn bắt đầu công việc thu gom rác thải nhựa từ năm 2020. Họ nhặt nhạnh, thu gom từng vỏ gói cà phê hòa tan, vỏ gói mì ăn liền hay những túi nilon đựng đồ mà mọi người đã vứt đi tại thủ đô Jakarta. Sabrina và Tan đã nghiên cứu, hoàn thiện phương pháp tái chế và được một công ty kinh doanh vật liệu xây dựng hỗ trợ. Công ty này do gia đình Sabrina điều hành.

Kiến trúc sư ANDI SUBAGIO, Khách hàng của Rebricks: "Rebricks không chỉ sáng tạo mà nó còn thách thức các sản phẩm hiện có. Được sản xuất từ các mảnh nhựa, nên sản phẩm của Rebricks có giá thành rẻ hơn so với các loại gạch lát thông thường. Trong khi đó, các sản phẩm được chứng nhận về môi trường, như gỗ, thường đắt hơn các loại thông thường".

Chiến dịch Rebricks của Sabrina và Tan sau đó đã được lan tỏa rộng rãi trên các mạng truyền thông xã hội và họ nhận được rất nhiều bao bì nhựa phế liệu từ những người ủng hộ trên cả nước. Lượng rác thải này được gửi tới hằng ngày và chất tại một nhà máy tái chế nhỏ bé, chỉ gồm 4 nhân sự, mang tên Rebricks ở Jakarta. 

Chị NOVITA TAN, Người sáng lập Rebricks: “Từ khi đại dịch bùng phát, lượng rác thải nhựa gửi về ngày càng nhiều. Chúng tôi có 3 điểm thu mua rác thải nhựa. Hàng ngày, chúng tôi tiếp nhận tới 50kg rác thải nhựa đã được phân loại và làm sạch. Điều này cho thấy người dân rất nhiệt tình với việc tái chế rác”.

Để tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh, đầu tiên nhân viên của Rebricks phải xén rác thải nhựa thành các mảnh nhỏ, sau đó trộn đều với xi măng và cát để đúc thành gạch xây dựng.

Theo Sabrina và Tan, phương pháp tái chế của họ giúp cải thiện tình trạng rác thải nhựa, ngăn chặn nguy cơ lượng rác thải này sau đó sẽ bị đổ dồn về một bãi rác tập trung hoặc trôi nổi trên đại dương. 

Kiến trúc sư ANDI SUBAGIO, Khách hàng của Rebricks: "Xu hướng cho thấy các nhà cung cấp vật liệu xây dựng của Indonesia đã đáp ứng nhu cầu xây dựng xanh, nhưng những nhà đổi mới như Rebricks vẫn còn hiếm".

Một số thành phố của Indonesia hiện đã cấm nhựa sử dụng một lần, nhưng việc tái chế rác thải nhựa vẫn còn hiếm. Vấn đề ô nhiễm rác thải nhựa được người dân quốc đảo này nhận thức rõ hơn vào năm 2018, khi người ta phát hiện xác một con cá nhà táng dạt vào bờ biển với gần 6kg chất thải nhựa trong dạ dày.

Một số doanh nghiệp khác ở Indonesia cũng đang tái chế rác thải nhựa thành lọ hoa, ô hoặc ví. Tuy nhiên, Sabrina và Tan quyết định tái chế chúng thành gạch, để có thể tiếp cận nhiều khách hàng hơn. 

Chị NOVITA TAN, Người sáng lập Rebricks: "Hiện tại chúng tôi chỉ hoạt động tại khu vực Jakarta, nhưng chúng tôi hy vọng sẽ mở Rebricks ở các khu vực khác. Càng nhiều khu vực mà Rebricks có thể phục vụ, thì càng có nhiều chất thải nhựa có thể được tái chế".

Những viên gạch tái chế của Rebricks trông giống như những viên gạch thông thường, thậm chí còn đẹp hơn, do được điểm xuyết những đốm nhựa. Hiện đôi bạn đang kỳ vọng mở rộng công ty, đồng thời đàm phán về khả năng hợp tác với một công ty lớn về hàng tiêu dùng.

Thực hiện : Đinh Giang

quảng cáo